Astudiaeth newydd yn tynnu sylw at bwysigrwydd perthnasoedd cadarnhaol a dull personol o gymorth iechyd meddwl cymunedol

Posted March 03rd 2026

Mae astudiaeth newydd dan arweiniad y fyfyrwraig PhD Sharon Hutchings yn y Ganolfan ar gyfer Iechyd Meddwl a Chymdeithas (CFMHAS) a gwirfoddolwyr ymchwil o gymuned ymchwil y Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Iechyd Meddwl (NCMH) wedi datgelu sawl agwedd bwysig ar gymorth iechyd meddwl cymunedol.

Beth yw cymorth iechyd meddwl cymunedol?

Pan fydd unigolyn yn profi salwch meddwl, efallai y bydd yn cael cynnig gwahanol fathau o gymorth meddygol neu glinigol, ond efallai y bydd hefyd yn cael ei gyfeirio at gymorth sydd ar gael yn y gymuned. Mae hyn yn cynnwys, er enghraifft, cyfleoedd cymorth gan gymheiriaid, canolfannau galw heibio, chwaraeon a gweithgareddau creadigol, canllawiau sy’n gysylltiedig â gwaith a thai a ddarperir gan weithwyr proffesiynol gwaith cymdeithasol/gofal ac elusennau.

Fodd bynnag, mae gwaith ymchwil yn y gorffennol wedi dangos mai pobl â salwch meddwl difrifol yw rhai o’r grwpiau mwyaf ymylol mewn cymdeithas. Felly, gallai creu cyfleoedd gyda phobl i gysylltu â’u cymunedau arwain at ‘ganlyniadau cymdeithasol’ cadarnhaol.

Astudiaeth i ddarganfod beth sy’n gweithio

Mae’r astudiaeth yn ceisio deall beth mae pobl ei eisiau, ei angen a’i werthfawrogi fwyaf o gymorth iechyd meddwl cymunedol. Fe’i harweiniwyd gan ymchwilydd CFMHAS, Sharon Hutchings, a’i ariannu gan Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru.

Cymerodd cyfanswm o 497 o wirfoddolwyr ymchwil NCMH ran yn yr arolwg a ofynnodd gwestiynau am ymgysylltu â’r gymuned, cymorth gyda chyflogaeth, addysg a hawliau i fudd-daliadau, cyfranogiad cymunedol a chymorth cymunedol. Roedd pobl yn hynod hael gyda’u hymatebion; roedden nhw’n onest ac yn addysgiadol.

Hoffwn gydnabod arbenigedd a mewnwelediadau pawb a gymerodd ran yn yr arolwg a diolch i bawb a gymerodd ran. Rwy’n gobeithio y gall eich mewnwelediadau a’ch gwybodaeth ddod â newidiadau cadarnhaol ar gyfer cymorth iechyd meddwl cymunedol.” Sharon

Canfyddiadau allweddol o’r arolwg

Mae perthnasoedd cadarnhaol yn hanfodol

Ar y cyfan, roedd perthnasoedd cadarnhaol yn ganolog i gefnogaeth iechyd meddwl cymunedol, boed rhwng ffrindiau, teulu, y gymdogaeth neu weithwyr proffesiynol gwaith cymdeithasol a gofal, a staff elusennau.

Nododd pobl yn yr arolwg sawl nodwedd sy’n annog perthnasoedd cadarnhaol:

• Tosturi a chymhwysedd
• Ymddiriedaeth
• Caredigrwydd
• Empathi
• Dealltwriaeth
• Agwedd anfeirniadol
• Dull personol

Yn llethol iawn, galwodd pobl yn yr arolwg am fwy o ‘ymarfer perthynol’ – lle mae meithrin perthynas trwy ymddiriedaeth a pharch yn flaenoriaeth i ddarparu cefnogaeth fwy perthnasol ac ystyrlon.

Dywedodd un o gyfranogwr yr astudiaeth:

“Rwy’n gwerthfawrogi caredigrwydd, empathi a dealltwriaeth fwyaf…Rwy’n credu y dylai gwasanaethau cymorth cymunedol flaenoriaethu meithrin ymddiriedaeth, darparu cymorth emosiynol a chynnig cymorth ymarferol.”

 Mae cymorth gan gymheiriaid o fudd i’r ddwy ochr

Adroddodd pobl yn yr arolwg hefyd y gall cymorth gan gymheiriaid fod yr un mor fuddiol â mathau mwy traddodiadol o gymorth iechyd meddwl:

“Rydw i wedi cael diagnosis o gyflwr deubegynol ac rwy’n gweld y gefnogaeth gan gymheiriaid rwy’n ei chael gan ein grŵp cymorth yn amhrisiadwy. Byddwn i’n dweud, o ran y manteision i’m hiechyd meddwl, ei fod ar yr un lefel â’m meddyginiaeth.”

Ar y llaw arall, dywedodd pobl hefyd fod rhoi yn ôl i’r gymuned trwy eu harbenigedd fel darparu cymorth gan gymheiriaid, gwaith eiriolaeth a gwirfoddoli o fudd iddynt hefyd.

Gallai diffyg cefnogaeth amrywiol waethygu heriau iechyd meddwl

Roedd rhai pobl yn teimlo bod y cymorth iechyd meddwl cymunedol a gynigir yn rhy gyffredinol neu’n debyg – nid oedd yn cyd-fynd ag agweddau ar eu bywydau, eu diddordebau a’u hunaniaethau. Mewn rhai achosion, roedd hyn yn gwneud i bobl deimlo’n fwy unig neu’n ynysig.

Er enghraifft, roedd rhai yn teimlo nad oedd y cymorth a ddarperir yn addas i’w grŵp oedran neu batrymau gwaith.

“Mae llawer o’r cymorth iechyd meddwl wedi’i anelu at bobl nad ydynt yn gweithio’n llawn amser ac felly mae’n golygu bod yn rhaid i mi gymryd amser allan o’r gwaith, sy’n gallu bod yn anodd ac yn arwain at deimladau o banig a chywilydd.”

Roedd y rhwystrau i gael mynediad at gymorth hefyd yn cynnwys diffyg trafnidiaeth gyhoeddus neu anabledd, a theimlwyd hefyd y gallai gweithwyr proffesiynol gael eu hysbysu’n well am opsiynau cyfeirio.

Mae profiad byw yn arbenigedd

Roedd llawer o bobl yn teimlo y gellid gwerthfawrogi eu profiad yn well i lywio datblygiad cymorth iechyd meddwl cymunedol. Roedd rhai yn teimlo bod diffyg cyfle i gymryd rhan mewn adborth a chynllunio yn y dyfodol.

“Rwy’n credu y dylai gwasanaethau cymorth cymunedol rymuso unigolion, hyrwyddo ymreolaeth a darparu cyfleoedd ar gyfer datblygu sgiliau, addysg a phennu nodau.”

Beth nesaf?

Dywedodd ymchwilydd CFMHAS, Sharon Hutchings:

“Diolch i bawb a gymerodd ran yn yr astudiaeth. Roedd yn addysgiadol iawn ac yn glir o ran yr hyn y mae pobl ei eisiau o gymorth iechyd meddwl cymunedol.”

Mae’r ail gam o grwpiau ffocws bellach ar y gweill i archwilio canfyddiadau’r arolwg yn fanylach. Os nad ydych wedi cael eich gwahoddiad ac yr hoffech ymuno â’r ail gam hwn o’r ymchwil, cysylltwch â Sharon ar shh23lkx@bangor.ac.uk.

• Rhagor o wybodaeth am brosiectau ymchwil cyfredol CFMHAS