Anhwylder Deubegynol

Beth yw anhwylder deubegynol?

Mae anhwylder deubegynol yn salwch cymhleth sy’n gallu amrywio’n fawr o ran natur a difrifoldeb rhwng gwahanol bobl. Mae pobl sydd ag anhwylder deubegynol yn cael problemau gyda’u hwyliau, gan brofi uchafbwyntiau ac iselbwyntiau eithafol.

Os oes gennych anhwylder deubegynol, byddwch yn cael cyfnodau, neu ‘byliau’, o deimlo’n dda, a elwir yn fania neu hypomania ac, fel arfer, gyfnodau o iselder. Efallai y byddwch hefyd yn cael problemau gyda meddwl ac ymdeimlad, a all gynnwys symptomau seicosis. Gall hyn gynnwys meddwl pethau nad ydynt yn wir (rhithdybiaethau) a gweld neu glywed pethau nad ydynt yno mewn gwirionedd (rhithwelediadau).

Mae ymchwil yn dangos bod anhwylder deubegynol yn rhedeg mewn teuluoedd, a gall genynnau effeithio ar debygolrwydd rhywun o ddatblygu’r salwch. Gwyddom hefyd fod systemau’r ymennydd sy’n helpu i reoli ein hwyliau yn gweithio’n wahanol mewn pobl sydd ag anhwylder deubegynol.

Gall ffactorau megis straen bywyd, diffyg cwsg a chyffuriau hamdden achosi newid mewn hwyliau. Gall anhwylder deubegynol beri cryn straen, ond mae llawer o bethau y  gallwch eu gwneud i aros mor iach â phosibl. Mae hyn yn cynnwys newid ffordd o fyw, meddyginiaeth a thriniaethau siarad.

Cael help

Os ydych yn meddwl bod gennych anhwylder deubegynol, dylech fynd i weld eich meddyg teulu yn gyntaf a fydd yn cynnal asesiad cychwynnol.

Yn dibynnu ar beth a ddaw o hynny, bydd eich meddyg teulu yn penderfynu p’un a oes angen eich cyfeirio at weithiwr gofal iechyd meddwl sylfaenol, eich Tîm Iechyd Meddwl Cymunedol (TIMC) neu wasanaeth arall, yn dibynnu ar eich anghenion.

Os cewch eich cyfeirio at eich TIMC lleol, byddwch yn cael asesiad arall, mwy manwl, a bydd yn gweithio gyda chi i gynllunio’r triniaethau cywir ar eich cyfer.

Triniaeth ar gyfer anhwylder deubegynol

Mae meddyginiaeth yn rhan hanfodol o gadw’n iach i lawer o bobl sydd ag anhwylder deubegynol.

Mae nifer fawr o feddyginiaethau a all helpu.  Mae rhai’n gweithio drwy atal yr hwyliau da neu ddrwg eithafol sy’n cael eu hachosi gan y cyflwr; gelwir y rhain yn sadwyr hwyliau, ac yn aml mae angen eu cymryd yn ddyddiol am gyfnodau hir. Gall meddyginiaethau eraill gael eu defnyddio wedyn i drin pyliau o hwyliau da neu ddrwg pan fyddant yn digwydd.

Mae meddyginiaethau gwahanol yn addas i bobl wahanol, a gall dod o hyd i’r feddyginiaeth orau i unigolyn gymryd amser a threialon gyda meddyginiaethau a dosau gwahanol. Gallwch gael mwy o wybodaeth am feddyginiaeth iechyd meddwl yn www.ncmh.info/medication, yn cynnwys sut mae gwahanol gyffuriau’n gweithio, eu sgîl effeithiau posibl a’r ffordd maent yn rhyngweithio â chyffuriau eraill, bwyd a diod.

Gall triniaethau siarad megis seico-addysg fod o gymorth hefyd. Mae’r driniaeth hon yn helpu pobl i ddeall eu salwch, dysgu i adnabod arwyddion cynnar unrhyw byliau o hwyliau da a drwg a datblygu’r sgiliau sydd eu hangen arnynt i aros mor iach â phosibl.

Mae Rhaglen Addysg Deubegynol Cymru, neu BEPCymru, yn un enghraifft. Gallwch gael mwy o wybodaeth am y cwrs hwn yn www.ncmh.info/bepcymru. Cyfuniad o feddyginiaeth a seico-addysg sy’n fwyaf effeithiol fel arfer.

Awgrymiadau i bobl ag anhwylder deubegynol
  • Y prif bethau y gwyddom sy’n helpu gydag anhwylder deubegynol yw meddyginiaethu, addysg a’r ffordd o fyw gywir.
  • Mae’n hanfodol cymryd meddyginiaeth yn rheolaidd yn ôl y presgripsiwn – gall rhoi’r gorau i feddyginiaeth a dechrau eto’n sydyn wneud pethau’n waeth.
  • Mae llawer o feddyginiaethau ar gyfer anhwylder deubegynol a gall dod o hyd i’r un sy’n gweithio orau i chi gymryd amser – ceisiwch fod yn amyneddgar.
  • Dysgwch gymaint ag y gallwch am y cyflwr a sut i aros yn iach. Mae llawer o wefannau, llyfrau hunangymorth a grwpiau addysg ar gyfer anhwylder deubegynol. Gallwch gael manylion am rai o’r rhain yn www.ncmh.info.
  • Edrychwch ar ôl eich iechyd corfforol yn ogystal â’ch iechyd meddwl. Gall cael digon o gwsg, bwyta’n iach, osgoi cyffuriau hamdden ac yfed llai o alcohol i gyd eich helpu i osgoi mynd yn sâl.
  • Hyd yn oed os ydych yn iach ar hyn o bryd, gallwch gael rhagor o byliau o deimlo’n dda neu’n ddrwg yn y dyfodol. Ceisiwch wneud cynllun rhag ofn y byddwch yn teimlo’n sâl eto.
  • Siaradwch â phobl eraill sydd ag anhwylder deubegynol. Gall eu gwybodaeth a’u profiad fod o gymorth. Gall sefydliadau megis Bipolar UK (www.bipolaruk.org.uk) eich helpu i wneud hyn.
  • Os oes gennych anhwylder deubegynol a’ch bod yn fenyw sy’n ystyried cael plant, dylech drafod hyn gyda’ch meddyg. Mae llawer o faterion pwysig i’w hystyried ynghylch anhwylder deubegynol a beichiogrwydd.
  • Ceisiwch gofio’r awgrymiadau hyn er mwyn cadw eich hwyliau’n sefydlog:

SEFYDLOGI

CYSGU… gwnewch yn siŵr eich bod yn cael digon o gwsg

TRINIAETH… cofiwch gymryd eich meddyginiaeth

FFORDD O FYW…  dilynwch drefn reolaidd

YMYRRAETH…  gofynnwch am help cyn gynted â phosibl

BOD YN GADARNHAOL…  mae llawer y gallwch ei wneud i gadw’n iach

ALCOHOL…  peidiwch â goryfed na chymryd cyffuriau hamdden

YSGOGIADAU…  dysgwch beth sy’n fwy tebygol o achosi pwl arall

GWYBODAETH…  i chi a’ch teulu am anhwylder deubegynol

COFIWCH…  gallwch chi fynnu rheolaeth dros eich salwch

Awgrymiadau i deuluoedd, partneriaid a gofalwyr
  • Efallai y bydd rhywun agos i chi sydd ag anhwylder deubegynol angen eich cymorth i aros yn iach. Ceisiwch fod yn agored ac yn ddeallgar am ei gyflwr. Gofynnwch iddo am ei bryderon a sut y gallwch helpu.
  • Siaradwch â’r gweithwyr iechyd proffesiynol sy’n gofalu amdano. Peidiwch â bod ofn gofyn cwestiynau neu ofyn am gyngor.
  • Peidiwch â chymryd yn ganiataol bod pob newid mewn hwyliau neu anghytundeb yn gysylltiedig â’i salwch.
  • Paratowch gynllun yn nodi beth i’w wneud os bydd eich perthynas yn mynd yn sâl yn y dyfodol.
  • Dysgwch gymaint ag y gallwch am anhwylder deubegynol a thriniaethau posibl. Mae dolenni defnyddiol ar y daflen hon ac yn www.ncmh.info, yn cynnwys rhestr o lyfrau ar y pwnc.
  • Siaradwch â phobl eraill sy’n gofalu am bobl sydd ag anhwylder deubegynol. Efallai eu bod wedi bod mewn sefyllfaoedd tebyg a bod ganddynt awgrymiadau defnyddiol. Gall sefydliadau fel Bipolar UK (www.bipolaruk.org.uk) eich helpu i wneud hyn.

Cofrestrwch nawr er mwyn gwneud gwahaniaeth
Cyfeiriad:

Y Ganolfan Iechyd Meddwl Genedlaethol,
Prifysgol Caerdydd,
Adeilad Hadyn Ellis,
Heol Maindy,
Caerdydd
CF24 4HQ

Ffôn:
+44 (0)29 2068 8401
E-bost:
Mae’r NCMH yn rhan o’r isadeiledd ymchwil i Gymru a ariannir gan Ymchwil lechyd a Gofal Cymru. | Polisi preifatrwydd