Cofio Alan Meudell: hyrwyddwr dros leisiau profiad bywyd

Posted August 12th 2026

Gyda hoffter mawr yr ydym yn cofio Alan Meudell, eiriolwr diflino dros bobl â phrofiad bywyd o salwch meddwl a ffigur uchel ei barch yng nghymuned ymchwil iechyd meddwl Cymru.

Am ddegawdau, ymroddodd Alan ei amser, ei arbenigedd a’i egni i sicrhau nad oedd lleisiau defnyddwyr gwasanaethau a gofalwyr yn cael eu clywed yn unig, ond eu bod yn cael eu gwerthfawrogi fel rhan hanfodol o ymchwil a phenderfyniadau.

Partneriaid cyfartal mewn ymchwil

Ymhell cyn i gynnwys y cyhoedd gael ei gydnabod yn eang yn gonglfaen ymchwil o ansawdd uchel, roedd Alan yn deall mai dim ond pan fyddai’r rhai â phrofiad bywyd yn cael eu trin fel partneriaid cyfartal y gallai newid ystyrlon ddigwydd.

Daeth Alan ag arbenigedd proffesiynol a mewnwelediad personol i’w waith. Gan fanteisio ar ei brofiadau fel defnyddiwr gwasanaeth a gofalwr, daeth yn eiriolwr blaenllaw dros gynnwys y cyhoedd a chleifion mewn ymchwil iechyd meddwl, gan helpu sefydliadau i ddeall sut y gall pobl sydd â phrofiad bywyd o gyflwr iechyd meddwl wella gwasanaethau, polisi a chanlyniadau ymchwil.

Roedd ei ymrwymiad i gynnwys y cyhoedd yn amlwg drwy ei arweinyddiaeth o Bartneriaeth Ymchwil Defnyddwyr Gwasanaethau a Gofalwyr (SUCRP), a sefydlwyd yn 2012.

Pan ddaeth Partneriaeth mewn Ymchwil (PÂR) yn rhan o’r Ganolfan Genedlaethol er Iechyd Meddwl (NCMH) yn 2019, parhaodd Alan fel Cadeirydd, gan ddarparu arweinyddiaeth gadarn nes iddo ymddeol yn 2024. Drwy gydol y cyfnod hwn, gweithiodd yn ddiflino i hyrwyddo lleisiau anhysbys a chreu cyfleoedd i bobl ddylanwadu ar yr ymchwil sy’n effeithio ar eu bywydau yn y pen draw.

Dywedodd Alan, “Yr her fwyaf yw cynyddu nifer y cyfleoedd i bobl gymryd rhan mewn ymchwil, a datrys y broblem honno yw’r hyn sy’n gwneud i mi godi o’r gwely bob bore.”

Datblygu ein grŵp Partneriaeth mewn Ymchwil (PÂR)

Daeth un o uchafbwyntiau arweinyddiaeth Alan yn 2018, pan enillodd PÂR Wobr Cyflawniad Cynnwys y Cyhoedd Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru. Roedd y wobr yn cydnabod gwaith arloesol y grŵp o ran dod â phobl â phrofiad bywyd o anawsterau iechyd meddwl, gofalwyr ac ymchwilwyr ynghyd i lunio ymchwil ledled Cymru.

Roedd ymateb Alan i’r wobr yn cyfleu ei weledigaeth a’i werthfawrogiad o bartneriaeth wirioneddol: “Byddai wedi bod yn hawdd i NCMH gefnogi PÂR fel grŵp annibynnol; fodd bynnag, nid yn unig y maent wedi ymgorffori PÂR yn strwythur NCMH, maent hefyd wedi’i gefnogi i ddatblygu’n grŵp Cymru gyfan, gan ei hyrwyddo’n eang a helpu i ddatblygu clinigau ymchwil PÂR, sydd o fudd i ymchwilwyr a defnyddwyr gwasanaethau a gofalwyr fel ei gilydd.”

Hyrwyddwr lleisiau sydd wedi’u hymylu

Daeth y gred honno mewn partneriaeth yn nodwedd ddiffiniol o waith Alan. Roedd yn deall nad ymarfer ticio blychau oedd cymryd rhan. Roedd yn ymwneud â dod â phobl ynghyd, meithrin ymddiriedaeth a sicrhau bod ymchwil yn adlewyrchu realiti pobl sy’n byw gyda chyflyrau iechyd meddwl a’r rhai sy’n eu cefnogi.

Dywedodd Dr Sarah Rees, Arweinydd Cynnwys y Cyhoedd yn y Ganolfan Genedlaethol er Iechyd Meddwl: “Dydw i ddim yn credu y byddai unrhyw beth y gallaf ei ddweud am Alan yn gwneud cyfiawnder ag ef.

“Roedd yn hyrwyddwr lleisiau ymylol ac yn rym y tu ôl i gynnwys y cyhoedd mewn ymchwil iechyd meddwl yng Nghymru a thu hwnt. Roedd yn credu’n angerddol y dylai pobl â phrofiad bywyd fod yn bartneriaid cyfartal mewn ymchwil, a gweithiodd yn benderfynol i wireddu’r weledigaeth honno.

“Mae gwaddol Alan yn parhau yn yr ymchwilwyr a’r arbenigwyr profiad bywyd di-rif a ysbrydolodd, ac yn y diwylliant o gyfranogiad ystyrlon a helpodd i’w adeiladu.”

Cyfraniadau sylweddol i ymchwil a thu hwnt

Cyd-awdurodd Alan 16 o gyhoeddiadau ac mae wedi cael ei ddyfynnu dros 220 o weithiau mewn papurau academaidd. Roedd dylanwad Alan hefyd yn ymestyn ymhell y tu hwnt i brosiectau unigol.

Drwy PÂR, helpodd Alan i sefydlu cyfleoedd i bobl â phrofiad bywyd gyfrannu drwy gydol y broses ymchwil, o lunio syniadau a gosod blaenoriaethau i gynghori ar ddylunio astudiaethau a helpu i rannu canfyddiadau. Daeth y grŵp yn fodel ar gyfer ymchwil gynhwysol a chydweithredol yng Nghymru.

Ychwanegodd yr Athro Jon Bisson, cyfarwyddwr NCMH: “Bydd y rhai a weithiodd gydag Alan yn cofio nid yn unig ei ymrwymiad a’i benderfyniad, ond hefyd ei haelioni, ei ddoethineb a’i gred ddiysgog yng ngwerth profiad pob unigolyn.

“Roedd yn annog ymchwilwyr i wrando’n fwy gofalus, yn herio systemau i wneud yn well a chefnogodd nifer di-rif o unigolion i ddod o hyd i hyder wrth rannu eu safbwyntiau.”

Mae effaith ei waith i’w gweld yn y diwylliant cryfach o gyfranogiad sydd bellach yn bodoli ar draws ymchwil iechyd meddwl yng Nghymru. Yn bwysicach fyth, gellir ei gweld yn y bobl ddi-ri y mae eu lleisiau wedi cael eu hamlygu oherwydd bod Alan yn credu eu bod yn bwysig.

I gloi, dywedodd Dr Rees: “Ni fydd cyfraniad Alan yn cael ei anghofio. Rydym yn ddiolchgar iawn am ei arweinyddiaeth, ei gyfeillgarwch a’i ymrwymiad parhaus i wella ymchwil iechyd meddwl trwy rym profiad bywyd.”

Mae ein meddyliau gyda theulu Alan, ei ffrindiau a’i gydweithwyr. Bydd colled fawr ar ei ôl.

Diolch yn fawr, Alan.