Cyflyrau wedi’u Newid yn yr Uned Gofal Dwys

Mae Dr Martyn Stones yn hyfforddai Seiciatreg ac yn fyfyriwr PhD yn yr Adran Meddygaeth Seicolegol a Niwrowyddorau Clinigol yn Ysgol Meddygaeth Prifysgol Caerdydd.

Fel rhan o’i PhD, mae wedi creu llyfr sy’n cofnodi profiadau pobl o ddeliriwm tra oeddent yn yr Uned Gofal Dwys (ICU).

Mae deliriwm yn gyflwr cyffredin sy’n effeithio ar tua 20% o holl gleifion ysbyty. Mae symptomau’n amrywio ac yn cynnwys sylw gwael, dryswch ac, mewn achosion difrifol, rithwelediadau a pharanoia.

Gall y symptomau hyn fod yn ofidus iawn, ac ni all y claf fynd adref nes eu bod wedi gwella. Nid yw achos deliriwm yn cael ei ddeall yn dda, ond mae’n fwy cyffredin ymhlith yr henoed a’r rhai sy’n ddifrifol wael. Nid oes unrhyw brofion gwaed na meddyginiaethau wedi’u dylunio’n benodol ar gyfer trin deliriwm, ac mae’r llywodraeth (NICE) wedi nodi bod angen ymchwil ar frys.

Deall deliriwm

Felly beth yw deliriwm? Defnyddir y gair “deliriwm” i ddisgrifio cyflwr difrifol o ddryswch.

Pobl â deliriwm:

• Methu meddwl yn glir
• Cael trafferth talu sylw
• Cael trafferth deall beth sy’n digwydd o’u cwmpas
• Gall weld neu glywed pethau nad ydynt yno. Mae’r pethau hyn yn ymddangos yn real iawn iddyn nhw.
• Mae deliriwm hefyd yn aml yn achosi i gleifion deimlo’n ofnus, yn ddig, yn unig ac yn gywilyddus.

Mae deliriwm yn gyffredin. Mae tua dau o bob tri chlaf mewn unedau gofal dwys yn profi deliriwm, gyda saith o bob 10 claf yn profi deliriwm tra byddant ar beiriant anadlu neu’n fuan wedyn.

Mae arbenigwyr yn credu bod deliriwm yn cael ei achosi gan newid yn y ffordd y mae’r ymennydd yn gweithio. Gall hyn gael ei achosi gan:

• Lai o ocsigen i’r ymennydd
• Anallu’r ymennydd i ddefnyddio ocsigen
• Newidiadau cemegol yn yr ymennydd
• Meddyginiaethau penodol
• Heintiau
• Poen difrifol
• Salwch meddygol
• Alcohol, tawelyddion, neu boenladdwyr
• Diddyfnu o alcohol, nicotin

Cofnodi’r rhithwelediadau a ddisgrifiwyd gan gleifion

Fel rhan o’i PhD, mae Dr Martyn Stones yn ymchwilio i fiocemeg deliriwm mewn Gofal Dwys Cardiaidd. Casglodd Dr Stones brofiadau cleifion a ddatblygodd symptomau seicotig gofidus, gan gynnwys dryswch, rhithwelediadau a pharanoia.

I gofnodi’r profiadau hyn, gweithiodd Dr Stones gyda Jan Sharp, yr Uwch Artist Meddygol yn Adran Darlunio Meddygol Ysbyty Prifysgol Cymru, Caerdydd, sy’n cynhyrchu delweddau o rithwelediadau’r cleifion.

Esboniodd Dr Stones, “Mae’r llyfr hwn yn benodol ar gyfer myfyrwyr-feddygon, myfyrwyr-nyrsys a disgyblaethau eraill sy’n seiliedig ar wardiau. Gall staff profiadol y ward hefyd gael gwell dealltwriaeth o safbwynt y cleifion a defnyddio’r llyfr i helpu cleifion a’u teuluoedd i ddeall y symptomau gweledol a brofir yn ystod deliriwm. Gallai’r llyfr fod o fudd i’r cyhoedd ac ymchwilwyr sydd â diddordeb mewn cyflyrau ymwybyddiaeth wedi’u newid.”

Astudiaeth Deliriwm Caerdydd

Nod yr astudiaeth hon oedd ymchwilio i’r berthynas rhwng y newidiadau biolegol a seicolegol sy’n digwydd mewn cleifion mewn gofal dwys ar ôl llawdriniaeth ar y galon. Disgrifiodd cleifion a gytunodd i gymryd rhan yn yr astudiaeth eu rhithwelediadaul i Jan Sharp, yr artist meddygol.

Cafodd haenau o ffotograffau eu hystumio, eu trosbaentio a’u cyfuno gan ddefnyddio Adobe Photoshop a thechnegau aerfrwsio digidol i greu’r golygfeydd rhyfedd breuddwydiol hyn mewn ymgais i gynrychioli’r rhithwelediadau’n gywir a galluogi gwylwyr i brofi’r hyn a welsant.

Esboniodd Dr Stones,

Fe sylwch fod llawer o’r rhithwelediadau yn bodoli yn erbyn cefndir yr Uned Gofal Dwys ond nid oedd hyn yn wir am yr holl ddelweddau a gasglwyd. Roedd llawer yn rhithwelediadau ffantastig nad oeddent yn gysylltiedig â’r Uned Gofal Dwys, roedd eraill yn lliwiau a siapiau syml. Cipiwyd profiad o fod y tu allan i’r corff a phrofiad ar fin marw hefyd.

Rydym yn ddiolchgar iawn i’r cleifion a gytunodd i helpu gyda’r astudiaeth yn ystod yr amser heriol iawn hwn ac am gymorth y staff clinigol a wnaeth yr astudiaeth yn bosibl.”

Mae’r delweddau i’w gweld ar hyn o bryd yng nghyntedd Adeilad Hadyn Ellis ar Heol Maindy yng Nghaerdydd.

Gwyliwch drosolwg o’r llyfr Altered States

Tîm prosiect X

Mae Dr Martyn Stones yn hyfforddai Seiciatreg ac yn fyfyriwr PhD.
Adran Meddygaeth Seicolegol a Niwrowyddorau Clinigol, Ysgol Meddygaeth, Prifysgol Caerdydd.

Jan Sharp yw’r Uwch Artist Meddygol
Adran Darlunio Meddygol, Ysbyty Prifysgol Cymru, Caerdydd.

Cysylltwch â’r tîm

Gallwch gysylltu â Dr Stones trwy anfon e-bost i delirium@cardiff.ac.uk